Stowarzyszenie Syloe

Muzeum Ewangelicyzmu

Informator Parafialny

Dawny kościół luterański w Glaznotach


Na ziemi ostródzkiej nie brakuje dawnych kościołów ewangelickich. Dziś większość należy do katolików, niektóre do metodystów. Losy kościoła w Glaznotach potoczyły się w sposób nieco odmienny i dziś służy jako ponadwyznaniowa świątynia ekumeniczna, z której gościnnych progów mieli sposobność skorzystać także członkowie parafii ewangelicko-augsburskiej w Ostródzie podczas ubiegłorocznego Dziękczynnego Święta Żniw, stąd jego obecność na łamach Informatora.

Historia wsi sięga XIV w., natomiast kościół, jak się przyjmuje, powstał około 1400 r. W czasach katolickich zapewne nosił wezwanie Najświętszej Marii Panny, co potwierdzałaby niemiecka nazwa miejscowości – Marienfelde (Pole Marii), taka sama jak nazwa wsi z interesującym kościołem średniowiecznym (również poewangelickim) pod Pasłękiem. Jest gotycką budowlą salową (tzn. bez wyodrębnionego prezbiterium), wzniesioną z kamieni polnych, o murach wzmocnionych masywnymi przyporami. Od zachodu wzniesiono dolną kondygnację wieży (zapewne jej górna część, o ile została ukończona, była drewniana) z ostrołukowym portalem, a od północy zakrystię. W 1410 r. solidne mury obroniły świątynię przed zupełnym zniszczeniem przez wojska polsko-litewskie po zwycięstwie grunwaldzkim, choć osada została spustoszona. Ceglaną górną kondygnację wieży, ozdobioną blendami wzniesioną jeszcze w XV w. Później otynkowana, przypomina wieżę starej fary w Ostródzie, czyli dzisiejszego kościoła salezjanów. 

Od 1525 r. wraz z ogłoszeniem luteranizmu wyznaniem państwowym, jak wszystkie świątynie Prus Książęcych, kościół stał się ewangelicki i stan ten trwał aż do zakończenia II wojny światowej. W latach 1713 i 1899 przeprowadzono gruntowne prace restauratorskie. Zapewne podczas pierwszych powiększono okna, natomiast od czasu drugich, wnętrze kryje otwarta więźba dachowa z szalowaniem, którą prawdopodobnie zastąpiono płaski drewniany strop, jaki pozostawiono nad ołtarzem. Mimo upływu czasu, przetrwały gotyckie rzeźby ołtarzowe przedstawiające Dwunastu Apostołów, datowane na około 1400 r. i parę rzeźb barokowych. Przed wojną przekazano je do zamkowych zbiorów muzealnych w Królewcu, jednak niektóre szczęśliwie ocalały i można je oglądać w kolekcji Muzeum Warmii i Mazur na zamku w Lidzbarku Warmińskim. Kościół tylko przez kilkanaście lat był siedzibą parafii, później był filią Lipowa (1542-1817), Marwałdu, od końca XIX w. Grabowa. Pod koniec XIX w. polskie i niemieckie nabożeństwa oprawiano w Glaznotach raz w miesiącu. Dopiero w 1925 r. został przywrócony status samodzielnej parafii ewangelickiej.

Po wojnie i nastaniu rządów polskich, kościół, jak szereg w powiecie ostródzkim, przejęli metodyści. Dzieje społeczności metodystycznej układały się podobnie, jak w przypadku pozostałych grup rodzimej ludności mazurskiej i warmińskiej i w wyniku procesu emigracji w 1980 r. odprawiono ostatnie nabożeństwo. Katolicy kościoła nie przejęli, dysponując własną świątynią z 1903 r. i opuszczony zabytek zaczął się dosłownie chylić ku upadkowi. O ile mury w większości przetrwały, to drewniany strop i dach nawy runęły. Ratunek pojawił się ze strony zupełnie niespodziewanej. W 2001 r. Marek Kotański i podopieczni jego Stowarzyszenia Monar z Domu Odzyskanych dla Życia w Marwałdzie postanowili własnymi siłami odbudować ruinę. W pozyskanie środków finansowych dla odbudowy kościoła i organizacji centrum młodzieżowego o charakterze ekumenicznym zaangażowało się Stowarzyszenie Ludności Niemieckiej „Jodły” w Ostródzie i dawni mieszkańcy miasta osiedli w Niemczech, skupieni w Kreisgemeischaft Osterode Ostpreussen. Mimo tragicznej śmierci Marka Kotańskiego w 2002 r., kontynuowano prace, które zakończono w roku 2004. Z dawnego wyposażenia zachował się odrestaurowany neogotycki ołtarz ambonowy z 1860 r., w którego część środkową włączono nowożytną kazalnicę z XVI/XVII w. Ambonę wieńczy symbol Zbawiciela w formie rzeźby przedstawiającej pelikana karmiącego krwią pisklęta (zob. artykuł ks. Wojciecha Płoszka o analogicznym wyobrażeniu w Łęgutach w Ewangeliku Ostródzkim nr 3/2014). Ponadto przetrwała tablica z nazwiskami parafian poległych podczas I wojny światowej,  ławki i neogotycka obudowa organów z 1850 r. Na otoczonym murem cmentarzu zachowały się stare groby. I chociaż w kościele w Glaznotach nie odbywają się nabożeństwa, pamięć o przeszłości trwa, dzięki solidarnym staraniom ludzi dobrej woli.

autor: dr Jerzy Domasłowski, historyk sztuki UAM Poznań

 

Parafia Ewangelicko-Augburska w Ostródzie; ul. Olsztyńska 1; 14-100 Ostróda

tel. 89 646 25 61; email: ostroda@luteranie.pl; www.ostroda.luteranie.pl

Parafia Ewangelicko-Augsburska w Ostródzie, copyright © 2013, projekt i realizacja: Marcin Jóźwik, www.marcin-jozwik.pl